„Ręce, które leczą” były telewizyjnym fenomenem lat 90., ale nie programem medycznym. Autorska audycja Zbyszka Nowaka, emitowana w Polsacie w latach 1996–1997, łączyła rozrywkę z bioenergoterapią i przekazem ezoterycznym. Nie ma naukowych dowodów, że pokazywane w niej gesty przekazywały widzom leczniczą energię.
„Ręce, które leczą” – czym był program w Polsacie?
Program Zbyszka Nowaka pojawił się w czasie, gdy polska telewizja komercyjna dopiero budowała swoją pozycję. Widzowie otrzymywali treści bardzo różne od oferty wcześniejszych nadawców publicznych, a audycja o uzdrawianiu przez energię szybko stała się jednym z najbardziej pamiętanych zjawisk tego okresu.
Nowak przedstawiał siebie jako bioenergoterapeutę, czyli osobę, która miała oddziaływać na samopoczucie i zdrowie za pomocą energii przekazywanej przez dłonie. W programie nie prowadzono jednak terapii zgodnej ze standardami medycyny akademickiej. Było to widowisko telewizyjne oparte na wierze w możliwość uzdrawiania, sugestii oraz uczestnictwie widzów przed ekranem.
Dlaczego Polacy klaskali przed telewizorami?
Najbardziej charakterystycznym elementem audycji był tzw. przekaz energetyczny. Zbyszek Nowak kierował dłonie w stronę kamery, a odbiorcy mieli wykonywać określone ruchy. W ten sposób powstawał rytuał, który angażował nie tylko osobę prowadzącą, lecz także tysiące ludzi siedzących w swoich domach.
Widzowie traktowali te czynności jako sposób na przyjęcie lub wzmocnienie przekazywanej energii. Typowy przebieg wyglądał mniej więcej tak:
- Wyciąganie rąk przed siebie w stronę telewizora.
- Strzepywanie dłoni, jakby usuwało się z nich niewidzialną przeszkodę.
- Energiczne klaskanie zgodnie z instrukcjami prowadzącego.
- „Ładowanie” wody lub innych płynów przed ekranem.
Takie zachowania miały tworzyć poczucie wspólnego uczestnictwa. Telewizja przestawała być wyłącznie medium do oglądania, a stawała się częścią domowego rytuału. Dla części odbiorców znaczenie mogły mieć nie tylko deklarowane właściwości energii, lecz także autosugestia, skupienie uwagi i przekonanie, że bierze się udział w czymś wyjątkowym.
To właśnie połączenie prostych gestów, wyrazistej postaci prowadzącego i masowego udziału sprawiło, że program zapisał się w pamięci jako jeden z symboli telewizji lat 90. Nie trzeba było rozumieć mechanizmu „przekazu”, aby powtarzać go razem z innymi.
Co dziś robi Zbyszek Nowak?
Po zakończeniu emisji programu Zbyszek Nowak nie zniknął z życia publicznego. Kontynuował działalność związaną z bioenergoterapią, spotkaniami, wykładami i wystąpieniami. Pojawiał się także w innych mediach, a jego aktywność została rozszerzona o przedsięwzięcia agroturystyczne.
Opisywane w materiałach prasowych zaplecze działalności obejmowało między innymi niewielką salę wykładową, usługę określaną jako portret energetyczny, sprzedaż plakatów, zdjęć, pocztówek, wody i tzw. deseczek wodnych. W jednym z reportaży koszt portretu energetycznego podawano jako 50 złotych, jednak ceny tego rodzaju usług są informacją zależną od konkretnego okresu i oferty.
Posiadłość w Podkowie Leśnej pełniła nie tylko funkcję miejsca spotkań, lecz także obiektu noclegowego. Według opisywanych materiałów znajdowało się tam dziewięć pokoi, a noclegi oferowano od 60 złotych za dobę. W ramach działalności organizowano również wykłady i wyjazdy. Za występ w warszawskiej Sali Kongresowej Nowak miał otrzymywać 10 tysięcy złotych, zgodnie z relacją przywoływaną w materiale prasowym.
Sam Nowak przedstawiał swoją pracę jako efekt wieloletniego wysiłku i kontaktu z ludźmi. Taka perspektywa opisuje jego własne przekonania, nie potwierdza jednak medycznej skuteczności bioenergoterapii. Komercyjny charakter wykładów, usług, noclegów i sprzedaży powiązanych produktów pozwala mówić o rozbudowanej działalności usługowej, a nie o systemie leczenia uznanym przez naukę.
Fenomen „Rąk, które leczą” a nauka
Popularność programu można wiązać z atmosferą lat 90. Transformacja ustrojowa przyniosła większy wybór, ale też niepewność, problemy ekonomiczne i poczucie, że dotychczasowe instytucje nie odpowiadają na wszystkie potrzeby. Obietnica prostego, dostępnego dla każdego sposobu poprawy zdrowia mogła trafiać do osób szukających nadziei i kontroli nad własną sytuacją.
Nie zmienia to oceny dowodów. Nie ma wiarygodnych podstaw naukowych, by uznać, że klaskanie do telewizora, gesty dłoni albo „naładowana” woda leczą choroby. Odczuwana poprawa mogła wynikać między innymi z autosugestii, chwilowego odprężenia lub naturalnych zmian objawów, ale nie jest to dowód na istnienie przekazywanej energii.
Najtrafniej traktować „Ręce, które leczą” jako zjawisko medialne i kulturowe, w którym elementy rozrywki połączono z alternatywną terapią. Program był prawdziwy jako popularne wydarzenie telewizyjne i część biografii Zbyszka Nowaka. Nie był natomiast potwierdzoną naukowo metodą leczenia.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
